🐍 Lekcja 1: To, co najważniejsze w Python

Tutaj krok po kroku nauczymy się zupełnych podstaw języka Python. Zaczniemy od przygotowania środowiska pracy, po czym poznamy najistotniejsze funkcjonalności języka. Będziemy się przy tym posiłkować licznymi przykładami i obrazkami!

teacher.hello()

👩‍🏫

student.hello()

🧑‍💻

Czy wiesz, że Python wyprzedził język francuski i stał się najczęściej wybieranym językiem obcym, jakiego uczą się dzieci w brytyjskich szkołach? 60% rodziców preferuje programowanie od francuskiego, a 75% dzieci wolałoby umieć zaprogramować robota, zamiast znać obcy język!

📝 Interpreter i Kompilator

Kod to tylko tekst. Aby ożył, potrzebny jest ktoś, kto go zrozumie i wykona. Nawet najlepsza książka jest bezużyteczna bez czytelnika.

Interpreter to program, który czyta nasz kod linijka po linijce i wykonuje jego instrukcje na bieżąco.

W innych przypadkach kod tłumaczy się na prostszy język w procesie zwanym kompilacją (robi to kompilator), aby komputer mógł go szybciej zrozumieć.

📜 Instrukcje jak w przepisie kucharskim:

Kod jest jak instrukcja od rodziców, by odgrzać obiad:

Nastaw piekarnik na 200°
Poczekaj na temperaturę
Wstaw kurczaka
Odczekaj 10 minut
Wyłącz piekarnik i zjedz!

⚙️ Instalacja Pythona

Mówi się o "instalacji Pythona", ale tak naprawdę instalujemy interpreter języka Python. Pobieramy plik instalacyjny ze strony www.python.org/downloads.

Bardzo ważne: Zmienne środowiskowe!
Podczas instalacji w systemie Windows koniecznie zaznacz pole na dole okna: "Add Python to environment variables". Pozwala to na odnalezienie Pythona w systemie, gdy zawołamy komendę python. Jeśli o tym zapomnisz, proces instalacji może nie przynieść oczekiwanego efektu!

💻 Wiersz poleceń (Terminal)

Następnym istotnym krokiem jest uruchomienie Wiersza poleceń (CLI - command-line interface). Czasem nazywa się to Wierszem poleceń, a czasem Terminalem.

Windows: Kliknij Start, wpisz cmd i wciśnij Enter.
MacOS / Linux: Otwórz program o nazwie Terminal.

Sprawdzenie czy instalacja się udała:
> python --version

Jeśli system odpowie wersją, np. Python 3.10.2, jesteś gotowy do pracy!

🎯 Twój pierwszy skrypt

+50 XP

⚔️ Quest: Notatnikowy Ninja

W swoim folderze domowym utwórz plik i zmień jego nazwę na hello.py (upewnij się, że rozszerzenie to .py, a nie .txt).
Otwórz plik w Notatniku i wpisz dokładnie to polecenie:
print("Hello from Python")
W Wierszu poleceń (Terminalu) wywołaj program komendą: python hello.py

Gratulacje! Twój pierwszy program w języku Python właśnie się wykonał.

🔄 REPL - testowanie na żywo

REPL (ang. read-eval-print loop) to specjalne narzędzie do uruchamiania kodu fragment po fragmencie, idealne do obserwowania wyników na żywo.

Aby go uruchomić, po prostu wpisz python w Wierszu poleceń i wciśnij Enter. Zobaczysz trzy strzałki >>>. Możesz tam wpisywać kod i wciskać Enter!

>>> print("Hello")
Hello
>>> 10 * 20 + 30
230

To świetne narzędzie do nauki, w którym Python działa jak bardzo mądry kalkulator.

🛠️ Środowisko programistyczne (IDE)

Pisanie w Notatniku jest dobre na start, ale na dłuższą metę męczące. Do tworzenia kodu służą zintegrowane środowiska programistyczne – IDE.

W IDE znajdziemy mnóstwo udogodnień:

🎨 Kolorowanie składni: kod jest czytelniejszy.
🔍 Drzewo plików: wgląd w całą strukturę projektu po lewej stronie.
💡 Podpowiedzi: IDE pomaga w dokończeniu pisanych słów.
🚨 Zaznaczanie błędów: czerwone wężyki ostrzegają przed literówkami.

Popularne programy to darmowy PyCharm Community (od JetBrains) oraz Visual Studio Code.

🚀 PyCharm: Pierwszy Projekt

Po otwarciu programu kliknij niebieski przycisk New Project.
Wybierz lokalizację folderu.
Polecam zaznaczyć opcję Create a main.py welcome script. Dzięki temu w projekcie od razu znajdzie się przykładowy plik powitalny!
Kliknij prawym dolnym rogu Create.

Po załadowaniu, po prawej u góry (lub obok numerów linii) znajdziesz zielony trójkąt (Play). Kliknięcie go lub użycie skrótu Shift + F10 uruchomi Twój kod. Wynik działania pojawi się na samym dole w okienku zwanym konsolą.

📁 Tworzenie własnych plików w PyCharm

Skrypt powitalny to za mało? Utwórzmy zupełnie czysty plik!

Kliknij prawym przyciskiem myszy na główny folder Twojego projektu (w lewym panelu drzewa plików).
Wybierz z menu: New > Python file.
Wpisz nazwę, np. hello (bez dopisywania .py, PyCharm zrobi to sam) i zatwierdź Enterem.
W pustym pliku wpisz: print("Hello").
Kliknij prawym przyciskiem myszy na napisany kod i z menu wybierz Run 'hello'.

🌐 Edytory Online

Jeśli nie masz pod ręką swojego komputera lub nie chcesz niczego instalować, możesz pisać kod bezpośrednio w przeglądarce!

Świetnym narzędziem jest strona replit.com.

Gdy zadajesz pytanie o błąd w swoim kodzie na grupie dyskusyjnej lub forum, wklejenie kodu do edytora online i podanie linku to doskonała praktyka! Ktoś, kto zechce Ci pomóc, zobaczy pokolorowany kod i będzie mógł od razu sprawdzić jego działanie u siebie.

📝 Komentarze

Komentarz w Pythonie to każdy tekst, przed którym znajduje się znak kratki #.

Komentarze są całkowicie ignorowane przez interpreter (komputer ich nie czyta). Służą tylko dla Ciebie oraz osób, z którymi pracujesz, do opisywania co robi dany fragment kodu.

# To jest komentarz. Poniższy kod wypisze powitanie.
print("Witaj, Świecie") # To też jest komentarz!

# print("Ten kod nigdy się nie uruchomi, bo jest za kratką!")

🧱 Instrukcje i białe znaki

Kod może zawierać wiele instrukcji. Zasada w Pythonie jest bardzo prosta: jedna linia = jedna instrukcja.

Puste linie w kodzie można dodawać dowolnie, służą one do poprawy czytelności dla programisty i nie wpływają na działanie programu.

Jeśli spróbujesz zapisać to tak:
print("Tekst 1")print("Tekst 2")
Kod nie zostanie zrozumiany i wyrzuci błąd! Python jest bardzo wrażliwy na używane przez nas spacje i entery.

# To jest poprawne:
print("Instrukcja 1")
print("Instrukcja 2")

🚨 Błędy i Wyjątki

Na pocieszenie – edytory takie jak PyCharm pilnują nas. Jeśli zrobimy błąd składniowy (np. zapomnimy zamknąć nawiasu), słowo zostanie podkreślone na czerwono.

Wyjątek (Exception): Jeśli popełnimy istotny błąd, a mimo to nasz program się uruchomi, to jego działanie dojdzie do tego błędu i gwałtownie zostanie przerwane wyrzucając wyjątek.

Wyjątki na ekranie zazwyczaj wyświetlane są na czerwono. Zawierają one opis (tzw. Traceback), który tłumaczy nam dokładnie, w której linijce i co poszło nie tak (np. TypeError: add() missing 1 required positional argument). Czytaj je uważnie, to najlepsza podpowiedź!

🇵🇱 Polskie znaki

W nowszych wersjach Pythona używanie polskich znaków (ą, ę, ł, ś) w tekstach nie stanowi problemu. Co jeśli używasz starszej wersji i zobaczysz błąd: SyntaxError: Non-ASCII character...?

Rozwiązaniem jest dodanie deklaracji kodowania na samej górze pliku:

# coding=utf-8
print("Mała żaba łupi kraba") # Teraz zadziała bez błędu!